عالميان است ، از او است ابتداى هر چيز ، و به سوى او است بازگشت و انتهاى هر چيز ، پروردگارى كه به منظور بشارت بندگان و انذار آنان پيغمبرانى فرستاد و در نتيجه بندگان مربوبش به سوى دين حق او هدايت شدند . اين است اجمال آن چيزى كه اين سوره در مقام اثبات آن است ، زيرا بيشتر آياتش به صورت استدلال عليه مشركين و مخالفين توحيد و نبوت و معاد است ، البته مشتمل بر اجمالى از وظايف شرعى و محرمات دينى نيز مىباشد . و اگر در سياق آيات آن ، دقت شود معلوم مىگردد كه سياق همه واحد و همه به هم متصل و مربوطند ، و خلاصه در بين آنها چيزى كه دلالت كند بر اينكه آيات آن جدا جدا نازل شده به نظر نمىرسد ، و اين خود دليل بر اين است كه اين سوره همين طور كه هست يك مرتبه نازل شده ، و نيز بدست مىآيد كه اين سوره در مكه نازل گرديده ، به دليل اينكه در همه و يا بيشتر آيات آن روى سخن با مشركين است . مفسرين و راويان حديث هم بر اين معنا اتفاق دارند ، مگر در شش آيه كه از بعضى از مفسرين نقل شده كه گفته‌اند در مدينه نازل شده ، و آن شش آيه عبارت است از آيه « وَما قَدَرُوا اللَّه حَقَّ قَدْرِه » - آيه 90 تا 93 - و آيه « قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ » - آيه 150 تا 153 - . بعضى هم گفته‌اند كه تمامى آن مكى است مگر دو آيه و آن دو عبارتند از آيه « قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ » و آيه بعدش . بعضى ديگر گفته‌اند : سوره انعام تماميش در مكه نازل شده مگر دو آيه كه در مدينه و در باره مردى از يهود كه گفته بود : « ما أَنْزَلَ اللَّه عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ . . . » نازل شده است . عده اى ديگر گفته‌اند كه همه آن مكى است مگر يك آيه ، و آن آيه « وَلَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ . . . » است كه در مدينه نازل شده . ليكن از سياق خود آيات دليلى بر هيچيك از اين اقوال نيست ، زيرا گفتيم سياق آيات ، سياقى است واحد و همه آنها به هم متصل و مربوطند . و به زودى تا آنجا كه از توانمان برآيد اين معنا را بيان خواهيم نمود . از ائمه اهل بيت ( ع ) و همچنين از ابى و عكرمه و قتاده روايت شده كه اين سوره تماميش در مكه نازل شده است . * ( « الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُماتِ وَالنُّورَ » ) * اين آيه با ثنا و ستايش پروردگار شروع شده ، و اين ثنا به منزله مقدمه است براى